پویاسامانه

تاریخ نمایش این آگهی : 1397/02/26 <br/> تعداد بازدید تاکنون : 941172 تاریخ نمایش این آگهی : 1397/01/04 <br/> تعداد بازدید تاکنون : 6042146
کد خبر : 186822 تاریخ ثبت : 1396/11/25 10:24 نظرات تایید شده : 6
منصور حاجی­‌پور

بافت تاریخی بوشهر و قابلیت‌های گردشگری استان

منصور حاجی­‌پور | مدیر اسبق سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان بوشهر

اهمیت جاذبه های گردشگری

با توجه به نقش­ ها و کارکردهایی که جاذبه ها در توسعه گردشگری مقاصد بر عهده دارند نحوه برنامه ریزی، مدیریت و توسعه آنها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. عدم برنامه ریزی جهت بهره برداری مستمر از منابع (طبیعی، اقتصادی و فرهنگی) امکانات و تسهیلات باعث از دست رفتن این ظرفیت ها و حتی باعث صدمات جبران ناپذیری به این صنعت و جامعه میزبان خواهد شد.

"منابع گردشگری" در صورت استفاده از سرمایه، به کارگیری تکنولوژی، اعمال مدیریت به گونه­ ای که پاسخگوی بخشی از نیازها و خواست های گردشگران باشند، تبدیل به جاذبه و محصول گردشگری می­ شوند.

جاذبه های گردشگری یکی از مهم ترین دلایل مسافرت مردم به یک مقصد خاص می ­باشند. آنها به عنوان عامل کشش یا جذب با توجه به ویژگی های خاص و جذابیت­ هایی که دارند، می ­توانند گردشگران را از نقاط و سرزمین­ های دور به سمت خود جذب کنند. هر قدر جاذبه ­های گردشگری متنوع و منحصر به فرد و جذاب تر باشند از قدرت کشش بالاتری برخوردار خواهند بود و در نتیجه حوزه نفوذ و سیع تری خواهند داشت.

اما حضور صرف جاذبه­ ها به خودی خود باعث جذابیت یک مقصد نخواهد شد بلکه مدیریت و سازماندهی این جاذبه­ ها و ایجاد یک هم پیوندی بین آنهاست که توان و قدرت آنها را در جذب گردشگران و ارائه خدمات کارآمد، اثر بخش بالا می ­برد.

سیستم گردشگری و جاذبه­ ها

فعالیت سیستم گردشگری در قالب ارتباط متقابل عرضه و تقاضا در این صنعت صورت می­ گیرد. انواع خدمات و تسهیلات در عرضه محصول گردشگری مشارکت دارند.

بدیهی است که توسعه پایدار گردشگری نمی­ تواند بدون ایجاد بستر های فیزیکی و کالبدی به عنوان طرف عرضه، جنبه عملی به خود بگیرد. ازسوی دیگر از طرف تقاضا نیز عوامل بسیاری و جود دارند که بر انتخاب یک مقصد توسط گردشگر تاثیر گذار می­ باشند. مثل شرایط اقتصادی، اجتماعی­، فرهنگی و غیره. اما به طور کلی دو دسته از عوامل نیز بر روند فعالیت این سیستم تاثیر گذار است.

یکی ساختار­های قانونی و دولتی که بر کل روند گردشگری در بخش عرضه و تقاضا تاثیر گذار است و دیگری واسطه ­های مسافرتی و کانال­ های توزیع که با گردشگران ارتباط برقرار می ­کنند به هر حال فرایند فعالیت گردشگری در مجموع دارای تاثیراتی نیز می­ باشد که در سه سطح اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و محیطی در مقاصد گردشگری صورت می ­پذیرد.   

ویژگی­ های بافت تاریخی بوشهر

بهروز مرباغی نویسنده کتاب "بن مایه­ های نوین در معماری بوشهر" به ریشه­ های اجتماعی و فرهنگی معماری بوشهر می­ پردازد و از منظری جدا از تاثیر اقلیم بر معماری به موضوع می­ نگرد.

 مرباغی معتقد است معماری بوشهر، برخلاف معماری کویری، ساختمان هم با بیرون کار می کند هم با درون. معمار، کاملا رها و بی ­تکلف، فضاها را خلق می­ کند و اصلا اسیر تقارن و تصلب غیرضرور نیست. معمار ضرورتی نمی­ بیند اثر خود را با رنگ و تزیین ولخرجانه بیاراید. این خود بنا و اثر است که زیباست نه رنگ و لعاب آن.

شاید کمی بی­ انصافی باشد که زیبایی معماری بوشهر را در حد شیشه­ های رنگی هلالی­ ها خلاصه کنیم و ظرافت و زیبایی­ های اصیل حجمی آن را نبینیم. همان گونه که انسان مدرن نیازی به تفاخر بی­ ریشه و ولخرجی ­های نوکیسگان نمی­ بیند. معماری اصیل مدرن هم خود را با رنگ و کاشی و جواهر نمی­ آراید. فضاها و حجم بناست که تزیین آن را می­ سازد. در این حوزه، اصول زیبایی معماری مدرن رجعتی دلنشین به معماری اصیل قبل رنسانس دارد. همان گونه که در معماری اصیل ایران هم در دوره صفوی، حجم و نما، یا سازه و نما، با هم یکی بودند و شخصیت یگان ه­ایی دارند.

از دوره صفوی به بعد است که نما خود را از سازه جدا می ­کند و به تزیین صرف بدل می­ شود­. در معماری مدرن اصولا" تزیین بدون شخصیت و بی دلیل وجود ندارد تمامت معماری هم سازه است هم تزیین و هم زیبایی.

معماری بوشهر، به طور اخص معماری چهار محل، ویژگی­ ها و استعداد­هایی دارد که دقیقا با معماری مدرن هم خون است.

این همخونی می ­توانست پایه­ ای برای تکامل معماری ایران به عصر مدرن باشد. از این زاویه است که معماری بوشهر اهمیتی خاص می­ یابد و شایسته تعمق فراوان است. بدین ترتیب، اگر به معماری چهار محل بوشهر، حساسیت نشان می­ دهیم و مصر هستیم آن را حفظ کنیم صرفا به دلیل حسرت خوری گذشته نیست. صرفا به خاطر نگاه موزه ه­ای به زندگی نیست. این معماری می­ تواند بخشی از سرفصل­ های دانشگاه­های ایران باشد و پرتو تازه­ایی به تاریخ معماری ایران بیندازد.

ضرورت بازگشت زندگی دوباره به بافت تاریخی

تحولات زندگی شهرنشینی چند دهه اخیر بافت­های قدیمی و تاریخی از جمله بافت تاریخی بوشهر را با مشکلات بسیاری در ابعاد مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، تاسیسات، تجهیزات شهری و سایر امکانات شهری مواجه ساخته است. مجموعه این مشکلات دست به دست هم داده تا زمینه مناسبی برای فرسودگی و عدم سرزندگی و زیست­پذیری در این بافت با ارزش فراهم آورد. درحالی که بهسازی و نوسازی فضاهای زیستی، فقط ساخت وسازهای فیزیکی و کالبدی این بافت­های تاریخی را در برنمی­گیرد. آنچه امروزه مورد توجه است سرزندگی فضاهای این بافت تاریخی است.

لازمه سر زندگی، حضور مردم است. امروزه به دلایل گوناگون این بافت تاریخی فرسوده وتقریبا خالی از حضور و فعالیت مردم شده است. این در حالی است که اگر این بافت دارای فضاهای امن، مطلوب و سرزنده باشد و در آن فعالیت های گردشگری، تجاری، فرهنگی، تفریحات سالم و شادابی به گونه ای سازمان یافته و مطابق با ارزش­های جامعه میسر گردد، حضور فعال مردم و به تبع آن سرزندگی و زیست­پذیری افزایش خواهد یافت.

راهکارهای پیشنهادی

هدف از مرمت و بازسازی این بافت تاریخی باید فراتر از اقدامی کالبدی- فضایی بارویکر صرفا سکونتی باشد.

بایستی باز سازیای بافت تاریخی متناسب با نیاز­های امروز و آینده و با رویکردهای گردشگری، بازرگانی- تجاری، اداری و مسکونی در دستور کار قرار گیرد، چرا که با این رویکردها، ضمن حفظ هویت، تاریخ و تمدن این شهر تاریخی، می­توانیم با استفاده از دیگر ظرفیت­ های مهم، نظیر آئین­های مذهبی و بومی، میهمان نوازی مردم، موسیقی محلی، صنایع دستی، هنرهای نمایشی، بازرگانی و تجارت به یک اقتصاد فرهنگی و یک فرهنگ اقتصادی دست یابیم.

برای رسیدن به این هدف، اولا لازم است نگاهمان را به گردشگری مثبت کنیم. ثانیا تعدادی از بناهای این بافت را با تغییر کاربری برای زیرساخت ­ها از جمله گردشگری مهیا نمائیم، شاید لازم باشد برای یک زیرساخت، پیوند بین چند بنا منفرد در کنار هم و دادن کاربری واحد انجام شود. اقداماتی که می­ تواند به رشد و توسعه گردشگری این شهر و استان کمک نماید، ایجاد تاسیساتی از قبیل اقامتگاه بوم گردی، رستوران­ های سنتی،کافی شاپ، ایجاد دفاتر گردشگری، مؤسسات آموزشی گردشگری، گالری ­های هنری، فروشگاه ­ها و کارگاه­های صنایع دستی، کتابخانه تخصصی گردشگری و میراث فرهنگی، پژوهشکده گردشگری و میراث فرهنگی، بانک و... می باشد.

حال با توجه به اهمیت این بافت تاریخی و بویژه معماری منحصر بفرد آن، ضروریست یک آسیب شناسی، در رابطه با عملکرد متولیان گذشته این بافت، در کارگروه گردشگری و میراث فرهنگی استان صورت گیرد. سپس با تصویب آن کار گروه، یک کمیته فنی برای آن بافت مشخص واز طریق استانداری، تمامی دستگاه­های ذیریط ملزم به همکاری با آن کمیته شوند.

یکی از ماموریت­ های مهم این کمیته فنی، می ­تواند پیگیری تغییرکاربری بخشی از این بافت از مسکونی به گردشگری و کاربری های پیشنهادی فوق الذکر باشد. کمیته مورد نظر، می­ تواند در راستای تحقق اهداف برشمرده و نیز تقویت انواع سرزندگی و زیست پذیری در بافت، با همکاری و مساعدت دستگاه­های ذیربط، موارد مشروحه ذیل را تسهیل نماید:

ا- تهیه انواع بسته­ های سرمایه­گذاری جهت ارائه به سرمایه ­گذاران

2- تشویق، حمایت و مدیریت بخش خصوصی متقاضی سرمایه­ گذاری

3- اقدام عملی برای کوتاه کردن فرایند صدور مجوز­های مربوطه

4- پرداخت تسهیلات بانکی تک رقمی به متقاضیان سرمایه­ گذاری و مالکانی که اقدام به بازسازی ملک خود می­ نمایند

5-پیگیری لازم جهت ارائه برنامه­ های تشویقی، ترغیبی و حمایتی نظیر مشاوره رایگان، حذف عوارض شهرداری، صدور پروانه رایگان برای مرمت و بازسازی بناها

6- اقدام لازم به منظور تطبیق ساختار و کالبد قدیمی با شرایط زندگی امروزی

7- تلاش در جهت مستند سازی بعضی از بناهای مهم تخریب شده

8- ایجاد فضاهای  عمومی و تفریحی

9- حل مشکل دفع فضلاب های خانگی

10- توجه به پیاده مداری و حرکت پیاده در بافت

منابع: --------------------------------------

  1. حبیبی داود (1392)، " بررسی عوامل مؤثر بر افول حس سرزندگی و زیست ­پذیری در بافت ­های تاریخی و فرسوده" مقاله چاپ شده در فصلنامه علمی – پژوهشی مشاهیر ایرانی اسلامی شماره 14، شیراز
  2. داغستانی سعید (1391)، "جاذبه­ های گردشگری: مفاهیم، مدیریت و برنامه ریزی" ناشر: مهکامه. تهران
  3. مرباغی بهروز ( 1392)، " بن مایه های نوین در معماری بوشهر " نشر پیام ، تهران