پویاسامانه

کد خبر : 174245 تاریخ ثبت : 1396/8/22 13:09 نظرات تایید شده : 0
نقدی بر تصمیم شرکت آب منطقه‌ای استان

آب اراضی کشاورزی شبانکاره را بدهید

خلیج فارس: درحالی قریب دو ماه از سال زراعی جاری را پشت سر گذاشته ایم که کشاورزان بخش شبانکاره از دسترسی به آب سد رئیسعلی دلواری و هرگونه کشت آبی منع شده اند.

حسین فریدونی‌نیا

درحالی قریب دو ماه از سال زراعی جاری را پشت سر گذاشته ایم که کشاورزان بخش شبانکاره از دسترسی به آب سد رئیسعلی دلواری و هرگونه کشت آبی منع شده اند.

مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه ای استان ابتدا در مهرماه طی گفتگو با رسانه ها ضمن اشاره به اطلاعیه های قبلی آن شرکت از عدم امکان تامین آب به زمین های زراعی محدوده شبکه شبانکاره خبر داد.

شاهپور رجایی مجدداً در آبان ماه طی مصاحبه ای با صدا و سیمای مرکز بوشهر بر این ممنوعیت تاکید کرده و با اشاره به حجم ذخیره سد اعلام نمود با مقدار آب باقیمانده تنها می توان حقابه نخیلات را تامین کرد و جهت بخش زراعت با مشکلات جدی مواجه هستیم و امکان تامین آب این بخش را نداریم.

رجایی مواردی از جمله پیش بینی بارش های پائیزی کمتر از حد نرمال برای استان، کاهش چشمگیر بارندگی ها و به تبع آن کاهش آبگیری سد رئیسعلی دلواری را دلایل اصلی اخذ تصمیم آب منطقه ای استان در ممنوعیت اعلام شده برمی شمرد.

سوالی که اینجا مطرح می شود آیا پیش بینی هواشناسی که بطور معمول با قید "احتمالا" همراه است، برای پائیز استان بوشهر بارش کمتر از حد نرمال را گزارش کرده است؟
 
در تفسیر نقشه فصلی بارش مربوط به ماه های آبان، آذر و دی صادره از پژوهشکده اقلیم شناسی (وابسته به سازمان هواشناسی کشور)، پیش بینی مجموع بارش پاییز برای استان بوشهر در محدوده نرمال و میانگین بارش دوره می باشد.

همچنین مدیرکل هواشناسی بوشهر معتقد است اگرچه حجم بارندگی‌ها در پاییز کمتر از سطح نرمال خواهد بود اما این شرایط با بارش ها طی دی و بهمن ماه بیشترین تاثیر خود را در استان می گذارد. شفی خدایی می گوید پیش بینی ها نشان می دهد در زمستان بارندگی ها در استان بوشهر به وضعیت نرمال می رسد.

سوال دیگری که مطرح است آیا در سال آبی منتهی به مهر ۹۶ با کاهش چشمگیر بارندگی ها مواجه بوده ایم؟ خیر.

براساس آخرین اطلاعات شرکت مدیریت منابع آب ایران برای حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان در سال آبی ۹۶-۹۵ در مجموع ۳۷۰ میلی‌متر بارش ثبت شده که نسبت به سال آبی قبل از آن که ۳۶۴ میلی متر بود ۲ درصد و نسبت به میانگین دراز مدت که ۳۵۸ میلی متر بود سه درصد افزایش را نشان می دهد. در سال آبی گذشته حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان از میان شش حوضه آبریز اصلی کشور، حائز رتبه نخست بیشترین بارش کشور بوده است.

استان بوشهر که در زیر مجموعه این حوضه آبریز واقع شده تا بهمن ماه گذشته معادل ۲۵۰ میلی متر بارندگی داشته است. به دنبال این بارش ها شاهپور رجایی اعلام کرد: در مجموع میزان بارندگی استان به ۱۹۶ میلی متر رسید که نسبت به سال قبل تر ۳ درصد و نسبت به میانگین ۴۰ سال، ۱ درصد افزایش نشان می دهد. به تازگی مدیرکل هواشناسی استان نیز اعلام داشته در سال زراعی گذشته در مجموع شاهد ۳۴۰ میلی‌متر بارندگی در استان بودیم.

 در سال آبی قبل میزان بارندگی باعث شد تا در برخی نقاط استان شاهد بارشی قریب دو برابر میانگین سالانه باشیم. با این حجم از بارش ها حدود ۳.۵ میلیارد مترمکعب آب باران که در پهنه استان بوشهر شکل گرفت، بدون هیچ استفاده ای راهی دریا شود.
 
بیش از ۹۰ درصد آورد رودخانه شاپور به سد رئیسعلی دلواری، روان آب حاصل از بارندگی در حوزه بالا دست در استان فارس می باشد. بارندگی‌های مستمر در این استان باعث شد تا حجم آب بسیار زیادی به استان بوشهر سرازیر شود. تنها طی سامانه بارشی بهمن ماه سد مخزنی رئیسعلی دلواری که برای نخستین بار دبی سیلابی ۱۶۰۰ متر مکعب در ثانیه را تجربه کرد، حدود ۸۵ میلیون مترمکعب آب را در مخزن خود ذخیره کرد. در سال آبی گذشته نیز ذخیره پشت این سد در مجموع حدود ۲۴۰ میلیون متر مکعب برآورد گردید.

با این تفاصیل، با وجود اظهارات مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان، نه تنها در سال آبی قبل کاهش چشمگیر بارندگی ها را نداشته ایم بلکه برای سال زراعی جاری نیز بارش نرمال پیش بینی شده است. پس خواستگاه تصمیم اخیر آب منطقه ای استان مبنی بر ممنوعیت برای کشاورزان شبانکاره ای را در کجا باید جستجو کرد؟

قبل از پاسخ به این سوال ذکر نکته ای مهم و قابل توجه است. ممنوعیت کشت آبی در منطقه شبانکاره موضوع جدیدی نیست و مسبوق به سابقه می باشد. با رجوع به تاریخچه شبکه آبیاری و زهکشی شبانکاره از سال زراعی ۹۲ که برای نخستین بار آب سد مخزنی رئیسعلی دلواری به اراضی کشاورزی این منطقه هدایت شد، تاکنون چهار دوره آب به بهره برداران شبانکاره تخصیص یافته است. در دوره سوم یعنی سال زراعی ۹۵-۹۴، شرکت آب منطقه ای استان اعلام نمود که آن شرکت هیچ تعهدی نسبت به بهره برداران اراضی شبکه شبانکاره برای کشت آبی ندارد و دلایل آن، حجم کمتر از ۱۱۲ میلیون مترمکعب سد عنوان شد.

اگرچه با مطالبه کشاورزان شبانکاره، پیگیرهای مسئولان بخش و شهرستان و تعامل سازنده آب منطقه ای استان سرانجام براساس مصوبه کارگروه کشاورزی و آب شهرستان مقرر شد در آن سال به میزان ۱۵ میلیون مترمکعب آب از سد به اراضی کشاورزی شبانکاره تخصیص یابد، اما در ادامه و بر مبنای مستندات و گزارشات بارش های زمستانی شاهد افزایش حجم آب مخزن سد رئیسعلی دلواری بودیم به نحوی که از ۱۱۲ میلیون متر مکعب خرداد ۹۴ ، به ۲۵۱ میلیون مترمکعب بهمن همان سال افزایش یافت. در آن سال آبی به لطف نزولات جوی خوب حدود ۸۳ درصد کل بارندگی استان محقق شد.

آنچه آمار از میزان بارش ها و آبگیری سد رئیسعلی دلواری در سال آبی گذشته را نشان می دهد بر این مبنا است که سال آبی نرمال و پرآبی را سپری کرده ایم و از حیث منابع آبی مشکلی وجود نداشته است. بنابراین موضوعی که می تواند ما را در یافتن پاسخ سوال مطرح شده کمک نماید به مدیریت توزیع و شیوه مصرف آب ذخیره شده پشت سد رئیسعلی برمی گردد. در برنامه ریزی مدیریت توزیع آب سد، شش حقابه تعریف شده که به ترتیب اولویت واگذاری عبارتند از حقابه زیست محیطی رودخانه شاپور، رودحله و تالاب حله، حقابه نخلستان آبپخش، حقابه نخلستان سعدآباد، حقابه ایستگاه نخلستان کلل، حقابه اراضی حاشیه حله و حقابه شبکه آبیاری شبانکاره.

در سال آبی که گذشت مجموع آبگیری مخزن سد به ۲۴۰ میلیون مترمکعب رسید. از این میزان
حدود ۱۵ میلیون مترمکعب به شبکه آبیاری شبانکاره داده شد.
حقابه نخلستان آبپخش ۹۵ میلیون مترمکعب آب بوده که تا ابتدای مهر امسال حدود ۶۳ میلیون مترمکعب آن تخصیص یافته است.
باتوجه به حجم ۱۲۵ میلیون مترمکعبی آب باقیمانده سد که در آبان ماه از سوی آب منطقه ای استان اعلام شده، حدود ۳۷ میلیون مترمکعب نیز به سایر حقابه ها تعلق گرفته است.

چنانچه ۳۲ میلیون مترمکعب آب باقیمانده نخلستان آبپخش تخصیص یابد در مجموع ۱۴۷ میلیون مترمکعب از سد رئیسعلی دلواری برداشت شده است.

گفته می شود در هرسال ۸۰ میلیون مترمکعب آب، تراز تعادلی سد تلقی شده و قابل برداشت نمی باشد. در این میان نکته مهم دیگری که نباید نادیده انگاشته شود اینکه براساس اظهارات معاون نظارت و پایش اداره حفاظت محیط زیست استان، حقابه تالاب حله قبل از رسیدن به محیط زیست توسط کشاورزان برداشت شده است!

حال با بررسی منحنی فرمان سد رئیسعلی دلواری و نیز با در نظر گرفتن ممنوعیت اعلام شده، برآورد کلی نشان می دهد بیش از ۹۰ درصد آب قابل برداشت سد در سال زراعی ۹۶-۹۵ به نخلستان ها اختصاص یافته است. این حجم که ۱۴۷ میلیون متر مکعب می باشد از طریق ایستگاه پمپاژ نخلستان، ایستگاه پمپاژ کلل و شبکه آبیاری و زهکشی آبپخش به سمت نخل ها روانه شده است.
 
مدیرعامل آب منطقه ای استان معتقد است به ازای هر اصله نخل در شبکه های آبیاری و زهکشی استان بطور میانگین بین ۹۰ تا ۱۳۵ متر مکعب آب تامین می شود. اگر به آمار صادره از طرف مسئولین بخش کشاورزی و یا خود اظهاری کشاورزان استناد شود به ازای هر نخل بطور متوسط ۲۴ تا ۳۵ کیلو محصول برداشت می شود. با این آمار و ارقام به ازای یک کیلو خرمای تولیدی حدود ۴۰۰۰ لیتر آب مصرف می شود.

همچنین رییس سازمان جهاد کشاورزی استان می گوید در آبیاری نخیلات به روش غرقابی در هر هکتار به ۲۰ هزار مترمکعب آب نیاز است. وجود ۱۰ هزار و یکصد هکتار نخیلات تحت پوشش سدرئیسعلی دلواری و آبیاری به روش غرقابی و حوضچه ای نه تنها حجم عظیمی از آب را هدر می دهد بلکه راندمان تولید را به نحو چشمگیری کاهش می دهد. این روش سنتی که مربوط به عصر و دوره پرآبی است متاسفانه در سال زراعی جاری به بلعیده شدن سهمیه حقابه های شبکه آبیاری شبانکاره و سهم محیط زیستی منجر شده است.

اگرچه اجرای دو پروژه ملی "طرح نخلستان" و "ساخت سد دالکی"، گره گشای مشکلات مرتبط با دو حوزه منابع و مصارف آبی اراضی کشاورزی دشتستان خواهد بود اما نباید از یاد برد که بهره برداری از طرح نخلستان حداقل در یک بازه زمانی ده ساله و احداث سد دالکی در یک بازه زمانی چهارساله امکانپذیر خواهد بود. (به شرط تخصیص بموقع اعتبارات)

در این فاصله نسبتا زیاد ضروریست متولیان آب حوزه کشاورزی استان با برنامه ریزی در جهت مصرف بهینه زمینه را برای توزیع عادلانه آب در میان تمامی حقابه های سد رئیسعلی دلواری فراهم سازند تا در سالی که به فرموده رهبر انقلاب به سال " اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال" مزین شده، در راستای تحقق این شعار و رسیدن به خودکفایی در تولیدات کشاورزی خصوصا محصولات استراتژیک گامی عملی برداشته شود و کشاورزان منطقه شبانکاره که ۶۰ درصد جمعیت آن بخش را به خود اختصاص داده و تنها راه اشتغال و درآمد آنها از راه کشاورزی می باشد در دوره پنجم آبیاری نیز از آب سد رئیسعلی دلواری متنعم و بهره مند گردند.